Nproject Treinelektronika Startpagina Mecktronics Wikipedia Modelspoorwijzer WAPSTAD Houtloods modelspoor24 SCARM Fleischmann Trix

Write2Me Gastenboek     send me an email     

Het begin van een beginnende N spoorbaan door een beginnende enthousiasteling voor andere beginnende enthousiastelingen J.

Het is kerst 2012. De kamer is versierd, de kerstboom staat en op het dressoir staat een kersttafereel met huisjes, sneeuw, carrousel, lampjes en dennenboompjes. Ik vond dat er in zo'n setting eigenlijk wel een treintje moest rijden. In de eerste plaats natuurlijk voor de kleinkinderen J. Dus ik ging op pad naar de modelspoorwinkel in Den Haag: De Houtloods en in Rijswijk: Wapstad.

Voor rond de € 100,-- was er een Fleischmann starterkit te koop met één locomotiefje, twee wagentjes en genoeg rails om een rond rijdend spoortje te maken. So far so good. In de paar jaar daarna werden er voor dit kerstspoortje een extra locomotief en wat wagentjes bijgekocht, maar het bleef natuurlijk toch maar één enkel klein rond rijdend spoortje dat bovendien na de kerst weer werd opgeruimd. Dat blijft toch kriebelen.

Kortom: toen ik na de kerst van 2015 de boel weer aan het opruimen was, besloot ik te gaan 'investeren' in een echte modelspoorbaan, iets dat overigens sterk beperkt wordt door de beschikbare ruimte.
Er is dus meer sprake van een modelspoorbaantje, dan van een echte zolderbrede spoorbaan met doorgebroken muur naar de buurman
J.

Oriëntatie

Ik ben eerst een boel gaan lezen op het internet en toen werd ik getroffen door de trein elektronica die er vandaag de dag is. Elektronica die de dynamiek van een modelspoorbaan aanmerkelijk verhoogt en dus veel leuker maakt om naar te kijken. Elektronica die bijvoorbeeld een pendelbaan mogelijk maakt of een schaduwstation en nog veel meer. Ik ging eens 'neuzen' bij Mecktronics. Maar ook bij Treinelektronika en andere. Heel veel bruikbare informatie staat op ook Nproject. En er komen voorbeeld banen voorbij waar je je vingers bij aflikt, zoals deze. Er is ook een startpagina voor N modelspoor waar veel interessante hyperlinks op staan.

Door de beperkte ruimte die beschikbaar is voor het bouwen van de baan en ook het naderhand 'spelen' met de baan, had ik in 2012 al besloten te gaan voor de 9 millimeter (N) baan van Fleischmann. Nu ik er wat serieuzer mee verder zou gaan heb ik nog even overwogen om H0 te gaan gebruiken en ook misschien wel digitaal, maar dat zou de eerdere investering te niet doen en dat vond ik ook weer zonde. Het wordt dus: N-baan analoog, maar wel met leuke elektronica om de baan een dynamisch karakter te geven.

Ook bij deze hobby geldt: al doende leert men en zo heb ik voor me zelf een volgordelijstje opgesteld dat vaak door schade en schande tot stand is gekomen:

Als je dus met een modelspoorbaan wilt beginnen:

  1. Beslis eerst wat de beschikbare ruimte is voor een modelspoorbaan

  2. beslis vervolgens of je H0 of N (of Z) wilt gaan gebruiken. Je kunt [1] en [2] ook omdraaien J

  3. Bepaal wat je beschikbare budget is. Je moet er rekening mee houden dat de eerste € 1.000,-- zo maar kunnen zijn 'verdampt'. (je kunt [1], [2] en [3] ook door elkaar husselen).

  4. Maak een baanplan (met één van de beschikbare ontwerpprogramma's). Het baanplan moet passen binnen het criterium van [1] en [3].

  5. Bedenk zo mogelijk van te voren welke trein elektronica je wilt gaan gebruiken en dus welke tracés je van elkaar moet isoleren (e.g. pendelbaan, schaduwstations, stop-start schakelingen).

  6. Koop een bodemplaat (multiplex > 10 mm < 20 mm) met 'steunbalken' om hoogte te maken voor de onderliggende bedrading/elektronica. Draai de bodemplaat om en leg alvast de ringleidingen voor gelijkstroom en wisselstroom. Gebruik kroonsteentjes voor het geleiden van de leidingen en het houden van afstand tussen de blanke stukken van de ringleiding.

  7. Leg de baan los op de bodemplaat en teken met een potlood de contouren van de baan. NB: Leg de baan niet te strak tegen de rand van de tafel of bodemplaat als er in dat traject ook wissels zitten. Je kunt het gaatje voor de draadjes van de wisselmotor dan niet makkelijk boren, want je moet dan door de steunbalk heen. Lesson learnt J Note: Het overkwam mij ook, maar ik kon door het gaatje schuin te boren, aan de zijkant van de steunbalk uitkomen en dat is ook prima.

  8. Beslis welke baanbedding je wilt gaan gebruiken en maak die op maat van de baancontouren die op de bodemplaat staan getekend. NB: de baanbedding moet breder zijn dan de getekende contouren. Hoe breed hangt af van eigen voorkeur en/of tracés dicht bij elkaar liggen. Als tracés dicht bij elkaar liggen, kan je beslissen één brede bedding te maken voor beide banen.

  9. Leg hierna de baan op de baanbedding en bevestig de baan met hiervoor beschikbare spijkertjes (of schroefjes), maar wel zo dat je de rails weer makkelijk los kunt maken (je hoeft de spijkertjes niet helemaal tot en met de kop in de rails te slaan. Laat een heel klein stukje uitsteken, dan kan je dat met een punttang weer vastpakken en het spijkertje er uit trekken).

  10. Boor gaatjes in de bodemplaat op die plekken waar de rails spanning moet hebben en ook voor de wissels, wisselschakelaars en eventuele verlichting, seinpalen etc, e.e.a. weer afhankelijk van de details van het baanplan. Voer de draadjes van rails en wissels enz. door de gaatjes naar de onderkant van de bodemplaat.

  11. Draai de bodemplaat om en begin met de aansluitingen op de ringleiding en wisselschakelaars. Als je de bodemplaat omdraait leg dan een paar stukjes steunbalk die je over hebt onder de bovenkant van de plaat aan de randen waar nog niets is gemonteerd, zodat de rails niet beschadigt. De  bruine wisselschakeldraden van de wisselmotor (Weichenantrieb) moeten weer terug naar boven waar de wisselschakelaars staan (of naar een bedienpaneel). Zorg voor een duidelijke kleurcodering per wissel, zodat je de bos die weer door het gaatje naar boven komt uit elkaar kunt houden. Bijvoorbeeld: kleuren rood en geel zijn voor wissel 1; kleuren groen en blauw zijn voor wissel 2 enz. Overigens is dat nog niet genoeg, want de wisselschakelaar heeft twee kleuren: rood voor afslaan en zwart voor rechtdoor. Omdat de schakeldraden van de wissels (Fleischmann) allebei dezelfde kleur bruin hebben, is het dus even try-and-error voordat je de juiste schakeldraad op de juiste aansluiting van de schakelaar hebt aangesloten. Gebruik dus een 'distributiestrook' om van de schakeldraden naar de schakelaars te gaan. Vanaf de distributiestrook kan je dan zelf de kleurenparen kiezen per wissel. Distributiestrook: ook handig als je een keer een wisselmotortje moet vervangen. NB: het is dus wel handig als je een flink aantal rolletjes montagedraad hebt in een groot aantal verschillende kleuren. Je hebt ze in alle kleuren van de regenboog, maar ook met gecombineerde kleuren. Bij de Houtloods in Den Haag hebben ze een groot assortiment, maar ook andere hobbyzaken zullen daarin wel kunnen voorzien.

  12. Draai vervolgens de bodemplaat weer om en sluit de wisselschakeldraden aan op de wisselschakelaars. Test per wissel of je de juiste schakeldraad op de juiste aansluiting van de schakelaar hebt gekozen. Als je de rode schakelknop indrukt moet de wisselstand op afslaan staan; met de zwarte knop moet de wisselstand op rechtdoor staan. Zo niet, dan draai de je de schakeldraden om. Sluit de trafo aan op de bedrading en plaats een treintje op de rails. Test vervolgens de rijspanning en de wissels, enz. De trafo kan je aansluiten met een snoer dat door een gaatje van één van de steunbalken is geboord.
     

Het baan ontwerp

Alvorens een bodemplaat te kopen voor mijn modelspoorbaan moest ik natuurlijk eerst een ontwerp maken van een baan. Via het Internet kwam ik er achter dat er allerlei ontwerpprogramma's bestaan waarmee je een baan kunt ontwerpen. Die programma's hebben allemaal de verschillende merken en maten rails zodat je bij het ontwerp meteen gebruik kunt maken van de te gebruiken rails en je ziet ook meteen als iets niet past. Omdat ik nog maar een kleine baan wil maken die feitelijk als een soort van proefproject dienst moet doen, koos ik voor het freeware programma SCARM. Ik heb me laten inspireren door een flink aantal voorbeeldbanen die er op die site te vinden zijn. Uiteindelijk is het een geheel eigen ontwerp geworden met dertien wissels, een schaduwstation, een pendelbaan en twee hoofdbanen; een buitenbaan en een binnenbaan waar tussen kan worden gewisseld. Hierin zitten ook stukjes ontkoppel rails. In het 'grote' middenvlak moeten er dan nog wat leuke huisjes, boompjes en beestjes komen. Van alle ontwerpen die ik maakte was dit nummer 17. Ik had eigenlijk nog een 'verdieping' er bij willen maken, maar heb besloten dat zo'n uitdaging bij een volgende fase hoort. Zie figuur 2. Maar ook hier was sprake van voortschrijdend inzicht en dus ontstond een nieuw ontwerp. Zie figuur 16.

De bodemplaat

Op 1 januari 2016 werd het kerstbaantje afgebroken, maar niet opgeruimd! Na te hebben nagedacht waar ik de baan zou kunnen bouwen, bleef toch eigenlijk alleen mijn eigen werkkamer over en de garage voor het 'grote' werk zoals zagen, lijmen en schroeven van de bodemplaat. Na wat herschikken van mijn bureau bleef er ruimte over voor de bodemplaat van 121 x 61 cm en een dikte van 12 mm. Een standaard multiplex plaat (Profipaint) bij de Gamma en deze was nog bewerkt met een grijze matte coating wat ik er wel sjiek uit vond zien.

Balken van 32 x 41 mm werden onder de bodemplaat gelijmd/geschroefd zodat er onder de bodemplaat ruimte ontstaat voor de bedrading en elektronica. Zie foto hiernaast in de rechter kolom. De zwarte tape (isolatieband) is tijdelijk gebruikt om draadjes tegen de onderkant van de bodemplaat te plakken opdat ze niet ergens achter blijven haken als je de plaat verplaatst.

5 januari 2016. Nu de bodemplaat klaar was met de steunbalken kon de bedrading voor de gelijkspanning en de wisselspanning worden aangebracht. De 0-14 volt gelijkspanning is de rijspanning; de 14 volt wisselspanning is onder meer voor het schakelen van de wissels en het aansturen van andere treinelektronica. Voor de ringleiding werd gebruik gemaakt van VD installatiedraad. Het is nuttig om te weten dat de zwarte draad de voorkeur geniet. Dit is de zogenoemde 'schakeldraad' en die is dunner dan de blauwe, bruine of groen/gele installatiedraad. Omdat deze draad dunner is, kan de isolatie makkelijker worden gestript. Bovendien past deze schakeldraad met de isolatie door de gaatjes van de kroonsteentjes. Omdat de gehele ringleiding dus uit (gedeeltelijk gestripte) zwarte schakeldraad bestaat, is het nuttig om bijvoorbeeld een paar stukjes ander gekleurde krimpkous te gebruiken voor de massadraad. Bij mij is zwart de + van de gelijkspanning en de wisselspanning. De bruine draden zijn de massa voor wissel- en gelijkspanning. De kroonsteentjes worden gebruikt als steuntjes voor de ringleiding en om de nodige afstand tussen de verschillende (blanke) draden te bewaren om kortsluiting te voorkomen.

Hierna werd de plaat omgedraaid zodat de bovenkant weer zichtbaar werd. Met de rails die ik had heb ik de hoofdbaan en de binnenbaan neergelegd, waarna ik met een potlood de contouren van beide banen heb afgetekend. Op basis hiervan zou de baanbedding kunnen worden opgemeten en op maat worden gemaakt. Het gebruik van potlood is handig omdat je dat weer kunt uitvlakken.

Uiteindelijk moet de bodemplaat op een rijdbaar onderstel komen en wel op zo'n manier dat de bodemplaat met scharnieren aan het onderstel wordt bevestigd, waarna de bodemplaat dus kan worden opgeklapt om makkelijk bij de onderkant te kunnen komen. Dat wordt ook de fase waarbij er een afneembaar bedienpaneel aan de voorzijde van de bodemplaat zal worden bevestigd voor de trafo en de wisselschakelaars.

De baanbedding

10 januari 2016. Nu de plaat was voorzien van de balken, ringleiding en contouren van de hoofd en binnenbaan werd het tijd om te gaan bepalen wat ik zou gaan gebruiken voor de baanbedding. Mijn eerste voorkeur ging uit naar een bedding van kurk. Ik had al een paar rechte voorbeeldstukjes en de kleur ervan vond ik wel passen, maar ik worstelde toch nog met de vraag hoe ik van de rechte stukken kurk en/of plakken kurk een mooie strakke bocht zou kunnen maken. Knippen of Stanleymes; de meningen hierover verschilden. Met knippen zou de kurk al snel verbrokkelen, zo werd me verteld en voor een Stanleymes moet je extra zorgen voor een harde ondergrond zodat je de bodemplaat waarop je de kruk afmeet en gaat snijden niet beschadigt. Tijdens de Modelspoor opendagen van 9 en 10 januari 2016 in de Broodfabriek te Rijswijk waren mooie stukken kurk en/of afgemeten rechte stroken te koop van het merk Noch, maar een zakje kostte al gauw € 10,-- of meer, dus dat zou aardig op gaan lopen. Toen zag ik een rol grijze grit op papier (een soort van bakplaatpapier) evenals een groene grasmat op de rol eveneens op bakplaatpapier. De grijze grit rol voor € 6,50 en de grasmat voor € 12,50, voldoende voor mijn hele modelspoorbaan! Omdat het papier is, is het makkelijk te knippen. Nadeel: de grijze grit laat voor een deel los als je de rol uit het plastic haalt, dus de hele kamer ligt bezaait met grijze grit. Dat is een tegenvaller, maar de oplossing is snel gevonden. Eerst een paar grote stukken knippen en dan bewerken met verdunde houtlijm met de druppeltje afwasmiddel. Goed laten drogen (op het rooster van de vloerverwarming) en na een uurtje is het droog en kan je er mee aan de slag zonder dat er nog veel grit vanaf komt. Overigens: het gras liet NIET los van het papier, dus dat was weer een meevaller.

WAF (Wife Acceptance Factor)

Alhoewel de meeste werkzaamheden in mijn eigen werkkamer plaatsvinden of in de garage, is er toch sprake van enige overlast voor de partner. Tenzij de partner ook dol is op treintjes, kan een en ander tot irritatie leiden. Bijvoorbeeld de losgelaten grijze grit die tot in de keuken lag of een Tupperware schaaltje waarin de houtlijm was verdund of heen en weer geloop van de kamer door de tuin naar de garage en terug, afijn vul zelf maar in. Teveel tijd doorbrengen in de werkkamer of garage is ook zo'n dingetje. Dus zorg voor een goede WAF.  Daar is geen recept voor, maar ik neem aan dat jullie daar zelf wel wat op kunnen bedenken. Je mag voor WAF natuurlijk ook PAF invullen (Partner Acceptance Factor)

Het leggen van de rails

12 januari 2016. Helaas had ik niet alle rails en wissels beschikbaar toen ik aan het definitief leggen van de baan toekwam. Het blijkt dat Fleischmann de eerste twee weken van januari dicht is voor het opmaken van de jaarbalans en de voorraden in de winkels waren door de kerstinkopen aardig geslonken. Ik kon nog wat tweedehands rails kopen, maar de wissels bleven een probleem. Dus de baan moet in delen worden gelegd. Ik heb de beschikking over kleine spijkertjes en kleine schroefjes om de rails te fixeren. Schroefjes leken in eerste instantie makkelijker omdat die weer los kunnen worden geschroefd, maar uiteindelijk zijn het toch de spijkertjes geworden omdat die er veel makkelijker in gaan. Je hoeft die overigens niet helemaal tot de kop in de rails te slaan, maar je kunt ze best een klein beetje uit laten steken zodat ze er met een punttangetje makkelijk zijn uit te trekken. Omdat ik eerst een 9125 rails per abuis had gebruikt in plaats van een 9120 rails in een bepaalde bocht, paste het geheel niet meer, maar nadat dit euvel was verholpen, sloten de banen perfect en konden de wissels en de rijspanning worden getest. Wonder boven wonder werkte alles meteen goed en dat geeft de burger moed! Om de laatste wissels te leggen, zal de baan echter hier en daar weer los moeten worden gehaald. Nu is het wachten even op 9170 en 9171 wissels, voornamelijk voor het schaduwstation. Hier en daar lees ik dat men de rail-stukken aan elkaar soldeert, maar daar heb ik me nog maar niet aan gewaagd omdat ik bepaalde delen weer los zal moeten halen. Doordat de baan vanaf twee kanten wordt gevoed, heb ik overigens ook geen hick-ups bij het rijden van de treinen geconstateerd. En zo nodig kunnen er nog meer rails rechtstreeks op de rijspanning worden aangesloten.

NB: Op 18 januari 2016 werkt één wisselmotor niet goed meer. De motor kan de wissel niet meer goed in de afslagstand zetten. Nu blijkt zo'n distributiestrook onder de bodemplaat wel handig. Ik hoef alleen de schakeldraadjes van de distributiestrook (en de aansluiting op de + 14 Volt AC) los te halen en het wisselmotortje van de wissel los te halen. Dat trek je daarna zo met draadjes en al naar boven.

het aansluiten van de transformator en wisselschakelaars

Ik heb zitten dubben over het gebruik van een bedienpaneel voor o.m. de trafo en wisselschakelaars. Het zou het handigst zijn om een bedienpaneel te hebben met trafo en wisselschakelaars (en wellicht twee ampère meters) dat aan de voorzijde van de bodemplaat is bevestigd. Dit zou echter tijdens de verdere opbouw behoorlijk in de weg zitten, dus ik heb dat (nog) niet gedaan. Het bedienpaneel zal trouwens ook demontabel moeten zijn om het verplaatsen/verhuizen van de baan makkelijker mogelijk te maken. Met dertien wissels zijn er 26 bruine schakeldraden die naar de wisselschakelaars gaan. Als je dan het bedienpaneel demontabel wilt maken kan je het beste al die draden via een connector laten lopen en dat is nog wel even zoeken. Er komen ook nog vier draden bij voor de gelijk- en wisselspanning/stroom. Dus dat wordt een knappe connector (sub D 37 pins). Op dit moment zit de trafo aangesloten met een  snoer voor DC en twee extra draden voor AC die samengehouden worden door een paar stukken krimpkous. De trafo kan met een plankje op een uitgeschoven bureaulade worden geplaatst, maar kan ook weer makkelijk worden weggehaald en op het bureauladeblok uit het zicht worden geplaatst (zie figuur 11). De wisselschakelaars zijn op de bodemplaat gemonteerd en dat zal dus in de toekomst moeten veranderen. Dan horen ze op het bedienpaneel. Op figuur 7 hiernaast zie je pas twee dubbele wisselschakelaars. Dat moeten er zeven worden voor dertien wissels. De andere wisselschakelaars komen op een andere hoek van de bodemplaat.

De treinelektronica

Intussen kan ik me meer gaan verdiepen in de treinelektronica. Eén ding is zeker: ik zal de baan in modules moet opdelen. Start-stop tracés, pendelbaan, schaduwstation en wellicht nog meer maken het nodig dat die trajecten waarop dat betreffende protocol moet worden toegepast, worden geïsoleerd van het overige baanvak. De isolatiestukjes heb ik al wel.

Pendelbaan: Eén van de schakelingen wordt een pendelbaan. Ik denk hierbij aan het product van Mecktronics. Zij hebben ook nog veel meer schakelingen voor analoge banen. De producten kunnen als bouwpakket of geassembleerd worden besteld. Ik zou kiezen voor de PB1-2 waar je twee treintjes afwisselend over één pendelbaar kunt laten rijden, maar de rails bij de eindstations moeten elk minimaal 50 cm zijn, dus dat is samen al één meter en die ruimte heb ik al niet, dus laat staan als er nog een tussenstuk bijkomt van 50 cm. Zie figuur 8. Ik wil maar twee locomotieven heen en weer laten rijden van het model werkspoor waarbij de voorkant en de achterkant gelijk zijn. Deze rijden dus feitelijk niet voor- en achteruit, maar echt heen en weer. Ik ga dus verder zoeken.

Bij treinelektronika.com hebben ze PZS-2 die ongeveer dezelfde mogelijkheden heeft en daar is ook een zeer volledige handleiding bij die je kan downloaden.

Voor een kleine € 50,-- krijg je een zak met spullen en kan je 'm zelf assembleren.

Alleen het 'programmeren' lijkt wat omslachtig omdat je steeds een instelling moet bevestigen door een contact aan massa te leggen. Dan kan je deze box maar beter niet onder de bodemplaat plaatsen. Het lijkt overigens klein genoeg om het een plaatsje bovenop de bodemplaat te 'gunnen'. Er wordt nogal wat ophef gemaakt over welke trafo je wel en niet mag gebruiken, dus ik heb maar even een e-mailtje gestuurd. Er was snel een antwoord:

19 januari 2016. De trafo moet een galvanische scheiding hebben tussen de rijspanning en de wisselspanning. Dat moet ik dus nog even checken. Ik heb naarstig op het Internet gezocht, maar heb het niet met zoveel woorden kunnen vinden. Meten aan de trafo toonde dat de massa's van beide circuits in elk geval NIET met elkaar zijn verbonden, dus ik ga er maar vanuit dat de DC en AC circuits galvanisch zijn gescheiden. En ik heb de bestelling maar geplaatst. Mijn keuze is hierop gevallen omdat het een 'self contained' unit is, in plaats van de modulaire opbouw van Mecktronics. Dit laatste is wel weer een voordeel als je heel veel meer functies wilt toevoegen aan de baan, maar dat zal in mijn geval toch beperkt blijven. En niets sluit uiteraard een toekomstige uitbreiding met Mecktronics uit. En de PZS-2 vraagt geen reed relais en dat maakt het tracé wat flexibeler voor wijzigingen en zo meer. Wel moet er een paar onderbrekingen in de rails worden aangebracht, maar dat is met isolatiestukjes makkelijk te doen.

De defecte  wisselmotor is bij de Houtloods omgeruild voor een werkend exemplaar en weer in de baan geïnstalleerd. Wissel 3 is een 9168 en wissel 4 is een 9169. Zij vormen samen een paar op mijn baan. Als de 9168 op 'afslaan' staan, moet de 9169 ook op 'afslaan' staan, anders stopt de trein vlak voor de wissel. Het is dus belangrijk dat de juiste bruine draadjes van de wisselmotors op de juiste aansluiting van de wisselschakelaar zijn aangesloten. Dan hoef je alleen maar tegelijk de beide rode of zwarte knoppen in te drukken om de wissels in dezelfde stand te zetten.

Ook heb ik een Faller station gekocht: Bahnhof Feuerbach. Dus dat wordt knutselen. En voor het overige is het dus wachten op de beschikbaarheid van extra wissels om de baan verder af te kunnen maken. Maar ik zal ook wel gauw kunnen beginnen met het assembleren van de pendelbaanmodule, dus duimen draaien is geen optie J.

Donderdag 21 januari 2016. Gisteren al kwam de Tams Elektronik PZS-2 binnen met de post. Treinelektronika.com is dus lekker snel met orderverwerking en niets vooruitbetalen, gewoon met een factuur die je binnen 14 dagen moet voldoen. Prima. En wat een nog grotere verrassing is: de unit kwam geassembleerd en al binnen, dus ik hoef niet meer te knutselen. In de handleiding wordt er nog vanuit gegaan dat je de unit zelf moet assembleren. Ik vond ook nog een aparte 12 VDC voeding in mijn voorraadje dat ik voor mijn radio hobby heb. Ik kan dus het zekere voor het onzekere nemen en de PZS-2 apart voeden zonder daarvoor de treintrafo te gebruiken.

De hele dag ging verder op (met kleine tussenpozen) aan het bouwen van het Feuerbach Bahnhof. Ik heb eerst nog maar even het zijkniptangetje en de Faller lijm gekocht dat in de beschrijving werd aangeraden. Vooral die lijm met het uiterst dunne doseerpipetje kwam goed van pas.

Vrijdag 22 januari 2016. Vandaag mijn extra 12 VDC trafo aan de bodemplaat gemonteerd. Deze was net te dik om onder de plaat te monteren, maar met heavy duty klittenband was hij snel aan de zijkant 'gefixt'. Een gaatje door de balk om het snoer weg te werken en weer een gaatje in de bodemplaat bij de PSZ-2 om de 12 VDC aan te sluiten. Door dit gaatje komen ook twee draadjes voor het aansluiten van de rijspanning van de Fleischmann trafo. En er moeten nog meer draadjes door voor bepaalde rails-tracés. Ik dacht dat een gloeilampje op de pinnen 5 en 6 dan zou moeten gaan branden, maar Treinelektronika hielp me uit de droom: dat is alleen maar als je de unit zelf heb gebouwd en een finale functietest wilt uitvoeren. Deze kant en klaar geassembleerde unit is al getest en staat nu op STOP. Gewoon verder gaan met aansluiten en kijken wat er gebeurt.

Maandag 25 januari 2016. Voor de tijdelijke pendelbaan heb ik vandaag eerst de beide 'eindstations' geïsoleerd van het tracé met de 9403 'Isolierschienenverbinder' en de railverbindingen naar de PZS-2 module aangelegd (zie tekening in de rechter kolom). Ik was vergeten het tracé tussen de eindstations elektrisch te scheiden van de hoofdbaan en daarop stond dus ook nog de rijspanning. Nou dat vond de PZS-2 niet leuk, maar al doende leert men, dus dat euvel was snel verholpen en het treintje rijdt vrolijk op en neer. Ook de ontstoringscondensator in het 9108 'anschlussgleis' zou voor problemen kunnen zorgen volgende de documentatie, dus ik heb de 9108 vervangen door een 9101 en er zelf voedingsdraadjes aan gesoldeerd.

Donderdag 28 januari 2016. Wapstad belde gisteren dat de wisselverlichting was binnengekomen, dus die heb ik vandaag opgehaald (voorlopig voor twee wissels) en er was ook een 9170 wissel binnengekomen zodat ik het hoofdtracé nu af kon maken. Ook heb ik een tweedehands werkspoor diesel loc gekocht die op de pendelbaan moet gaan rijden. Het was dan ook tussen de bedrijven door weer lekker geknutsel om alles aan te sluiten en vanavond om half twaalf  brandt het wissellichtje, tevens draait het lichtje als de wissel om gaat en de wissel is aangesloten met wisselmotor en een nieuwe schakelaar op het bedienstukje van de bodemplaat. De treintjes hebben proef gereden en dat ging ook goed. Voor alle zekerheid wil ik nog een tracé van de buitenste baan vlak voor de wisselconcentratie extra aansluiten op de rijspanning.  Wordt vervolgd.

Zaterdag 30 Januari 2016. Omdat ik het treintje op de pendelbaan te abrupt vond stoppen en ook de wachttijd bij de eindstations the kort was, heb ik aan de hand van de handleiding deze waarden opnieuw ingesteld door aan de potmetertjes te draaien en de programmeer aansluitingen te gebruiken. De nieuwe waarden vastleggen door aansluitpunt 14 even met massa te verbinden en hoppa, klaar. Het treintje stopt nu op elk eindstation zo'n 10 seconden en remt ook wat langzamer af. Ik heb ook alvast mijn shoppinglijstje klaar voor Mecktronics voor de SSS en STP modules (met de STAB voeding) om de trein voor het station te kunnen laten stoppen en na een zekere wachttijd weer te laten vertrekken. Maar eerst maar even sparen........want de euries vliegen de deur uit.

Ook ga ik uitzoeken hoe je om moet gaan met seinpalen en wissels en voorrangsverlening enz. Op wikipedia las ik een interessant artikel hierover.

Vooral bij de wisselconcentratie wil ik een 'systeem' hebben waarbij de treinen van baan verwisselen zonder te botsen. Ik denk dat ik daarvoor ook bij Mecktronics moet zijn.

Voorlopig kan ik nog wel even vooruit met plannetjes maken. Ook het schaduwstation moet er nog komen en een extra baan die boven de andere banen loopt, is natuurlijk ook leuk. Daar moeten die treinen dan wel de andere kant op rijden, vind ik.

Zondag 31 Januari 2016. Omdat ik bij figuur 2 niet kon bedenken hoe de treinen van en naar het schaduwstation zouden moeten rijden heb ik het baanontwerp aangepast. Zie figuur 16. Het schaduwstation is hierdoor aanmerkelijk kleiner geworden met maar twee banen, waarvan de buitenste bovendien erg kort is. Maar wellicht is het groot genoeg voor een kleine loc met één wagentje. Het gaat om het idee en het toepassen van de besturingstechniek achter het schaduwstation. Ik moet één 9171 wissel gaan vervangen door een driewegwissel 9157, maar die 9171 komt elders in de baan wel weer van pas. Kan je een 9157 ook een wisselmotor geven? Ik heb het nergens kunnen vinden. De pendelbaan heeft op deze manier ook de maximaal haalbare lengte. Ik moet de wissel nog aansluiten op de PZS-2, maar ga geen relais voor het schakelen van de wisselspanning gebruiken zoals wordt aangeraden. Ik heb begrepen dat als ik uit de wissel de twee kleine 'nietjes' verwijder, de spanning op de wissel afhangt van de wisselstand, dus rechtdoor staat de spanning op rechtdoor en met de wissel op afslaan, staat de spanning op afslaan. Ik ga het morgen eens proberen. Tevens ga ik m'n tweede Fleischmann trafo apart gebruiken voor de pendelbaan, zodat ik hoofdbaan en pendelbaan apart kan regelen voor de rijspanning.

Maandag 1 februari 2016. Een dagje knutselen: een wissel met wisselmotor aangesloten bij eindstation 2 van de pendelbaan en de rijspanning voor de PZS-2 aangesloten op m'n tweede Fleischmann trafo. Toen de hele pendelbaan afgetekend op de bodemplaat en de pendelbaan verwijderd. De baanbedding op maat gemaakt voor de pendelbaan en vastgeplakt (met houtlijm). Daarna de pendelbaan weer neergelegd en aangesloten op de bedrading onder de bodemplaat. Ik hoef de bodemplaat niet helemaal om te draaien, maar kan hem rechtop zetten en een beetje fixeren zodat ie niet omvalt. Ook de wisselbedrading naar de PZS-2 getrokken en aangesloten. Toen de twee treintjes op de beide wisselbanen geplaatst en de spanning aangezet en opgedraaid. Het werkt geweldig. De wissel schakelt automatisch om en de treintjes rijden keurig op hun beurt. Het verwijderen van de 'nietjes' uit de 9171 Fleischmann wissel maakte inderdaad het plaatsen van een bipolair relais overbodig. So far so good. Nu nog de wissels kopen voor het 'schaduwstation'. (zie plaatje hier naast). En natuurlijk de scenery, de stop- en wachttijdenschakeling bij het station, de seinen en ga zo maar door. Deze maand even geen 'investeringen'. Ik kan nog wel wat doen met wat ik heb en eerst maar weer sparen.

Woensdag 3 februari 2016. Bij de eindstations van de pendelbaan zal ik nog een diode plaatsen omdat de rijsnelheid van de beide treinen verschilt, waardoor de ene loc ruim voor het eindbuffer stopt en de andere loc er tegen aan knalt. De diode zorgt dan voor een definitieve stop voor de eindbuffer. Vlak voor de eindstations wordt de rijspanningvoerende rails in tweeën gedeeld en geïsoleerd. Let op: de rijspanningvoerende rails is voor beide richtingen verschillend! Vervolgens wordt een diode over het rails-isolatiestukje gesoldeerd, zodanig dat er na de diode geen stroom kan lopen in de rijrichting naar eindstation 1 en andersom zodanig dat er na deze tweede diode geen stroom kan lopen in de rijrichting naar eindstation 2. Ik ben met het resultaat niet echt tevreden. Door het solderen van de diode aan de buitenkant van de rails, is het isolatie-verbindingsstukje iets gesmolten. Het isoleert nog wel, maar drukt hierdoor één van de railsdelen ietsje omhoog (1 mm) en daar hebben de treintjes wat moeite mee. Ik ga het dus nog een keertje over doen.

Zaterdag 5 maart 2016. Heb nog een paar wissels nodig, maar de 9170 is nog steeds niet leverbaar. Fleischmann 'verkeert in liquiditeitsproblemen en draait daarom maar beperkt productie', aldus de winkelier. In elk geval heb ik een 9157 kunnen plaatsen en een daardoor overgebleven 9171 kunnen gebruiken in een ander deel van de baan. Ook een extra wisselmotortje erbij gekocht en wat 'poppetjes' voor op het station. Twee goede stootblokken geplaatst en een extra loc. De pendelbaan loopt nu goed omdat met die extra loc de beide locs op de pendelbaan ongeveer even snel lopen. Er is nu geen diode meer nodig om een stop af te dwingen.

Ik moet dus nu nog één 9170 wissel hebben om de baan gereed te hebben overeenkomstig figuur 16. Met het verwisselen van de 9171 (wat een gedoe om in een bestaande track een wissel te vervangen) brak de wisselverlichting af. Het kleine PCB-tje viel uit de behuizing omdat ik aan de wissel had zitten 'wrikken'. Er was een heel klein stukje van de behuizing  afgebroken. Met kunst en vliegwerk heb ik het lichtje weer in elkaar gekregen en teruggeplaatst. Alles doet het weer en de passagiers staan op het perron op hun trein te wachten J. Ik ga maar eens kijken naar een tweedehands 9170 wissel, want het moet toch een keertje af. Daarna komt dan de treinelektronica aan de beurt.

Ben terecht gekomen op de site van Nscale-sale, maar ook zij hebben nu geen 9170 wissel. Maar Conrad wel en daar heb ik het toen maar besteld, met wisselmotor en wissellichtjes en nog wat kleine rails-stukjes.

Dinsdag 8 maart 2016. Het pakketje van Conrad kwam binnen. Zonder wisselmotortje, maar wel met de lichtjes die bij hen kennelijk wisselaandrijving heten. Enfin de baan zover mogelijk af gemaakt. Ik mis nu nog één wisselmotortje, maar dat hebben ze wel bij de Houtloods of Wapstad. Ook de baanbedding onder het nieuwe stuk baan aangelegd en een wissellichtje gemonteerd en aangesloten. De treinen rijden naar tevredenheid over het nieuwe stukje baan met de wissels. Nu maar weer wachten tot de volgende maand, want de poen is wel weer bijna op.

Disdag 15 maart 2016. Van de 9168 en 9169 wissels heb ik de 'nietjes' verwijderd, zodat het baanvak alleen onder spanning staat als de wissel dat baanvak heeft geselecteerd. Zo kan ik één trein laten rijden en de andere staat dan stil. Vanzelfsprekend kan van trein worden gewisseld. Ook een nieuw stukje scenery (gras) op de bodemplaat geplakt. Achteraf had ik beter de hele bodemplaat met de grasmat kunnen beplakken en daar overheen de baanbedding, maar ja....je kan haast niet alles van te voren bedenken als je nog geen ervaring hebt. Bovendien weet ik niet eens zeker of de baanbedding wel goed had geplakt op de grasmat, dus misschien heb ik onbedoeld toch de goede keuze gemaakt.

Maandag 21 maart 2016. De laatste stukjes grasveld werden op maat gemaakt en binnen de baanvakken aangebracht zodat alles binnen de baan nu op grasveld lijkt. Af en toe weigert de wissel van de pendelbaan die wordt aangestuurd door de PZS-2. Ik denk dat ik de wissel moet reinigen want er zal wel wat stof tussen zitten van het 'grasveld' dat best wel stuift als je het op maat gaat knippen.

Het blijkt overigens het makkelijkst om een stukje 'grasmat' eerst ruimschoots op maat te knippen en daarna dit stukje in het baanvak te leggen waar je het wilt hebben om het vervolgens met een stanleymesje langs de rails af te snijden. Je kan het dan nog steeds 'fout' doen, maar dan begin je met een nieuws stukje gewoon weer opnieuw tot je de 'feel'  te pakken hebt. Daarna het bord multiplex insmeren met (iets verdunde) houtlijm en het stukje grasmat vervolgens goed aandrukken of uitrollen als je een behangroller hebt.

Weekend 2 en 3 april en ook nog maandag 4 april 2016. Weer even langs de Houtloods geweest voor meer scenery; boompjes voor bosschages, lantaarnpalen voor bij de weg, autootjes op de weg en een Faller windmolen (bouwpakket) en ook nog een loc met een tankwagen. Ook werd de laatste wissel van een Weichenantrieb voorzien voor het kunnen schakelen van de wissel met Fernbedienung. Die tankwagen heeft een koppelstukje voor aan de loc dat niet past. Dus daar ga ik maar weer even mee terug. Alles is weer in elkaar geknutseld en het draait en brandt. Het begint al aardig 'druk' te worden onder de bodemplaat J. Het wordt steeds een beetje 'echter'. Maar ik ben er nog lang niet....... er moeten nog seinpalen komen en natuurlijk meer elektronica voor een dynamischer rijgedrag.

De windmolen is best wel hoog en toch op N-schaal en dus heb ik die met een stekkertje aan de 14 Volt aangesloten (Anderson power plugs) zodat ik de windmolen makkelijk even kan verwijderen als de bodemplaat moet worden omgedraaid voor later geknutsel. Al het andere boven het maaiveld uitstekende spul wordt bij het omdraaien van de bodemplaat niet geplet omdat ik twee steunbalkjes heb die daarvoor net genoeg hoogte bieden. En het station kan sowieso worden weggehaald.

Met de windmolen erbij heb ik nu natuurlijk een echte groene treinbaan die zelf voor de energie zorgt (grapje, want het waait niet in mijn kamer J.)

Vrijdag 15 April 2016. De Houtloods belde op met de mededeling dat de reparatie aan mijn treintjes klaar was. Eén loc moest een nieuw koppelstukje hebben om wagentjes aan te koppelen. De oude was afgebroken. Een andere loc liep niet soepel meer en is schoongemaakt en een derde is provisorisch gemaakt, maar levert niet veel resultaat op. In elk geval rijden er nu weer meer treintjes op de baan.

Zondag 24 Juli 2016. Ja het is een tijdje rustig geweest. Geldgebrek noopte me of even een pauze in te lassen en er zal dit jaar ook wel niet veel meer van komen, vrees ik. Maar de baan is iedere week nog regelmatig in gebruik en gaandeweg komen er zo ook wel weer steeds nieuwe ideeën. Bijvoorbeeld: het moet toch mogelijk zijn om treinen tegen elkaar in te laten rijden? Zoals in het echt ook. Op de ene baan rechtsom en de andere baan linksom. Dat kan natuurlijk wel als je de banen scheidt, maar als je ze niet scheidt en toch met wissels met elkaar verbonden houdt, dan wordt het een ander verhaal. In principe heb ik al wel zoiets met de pendelbaan, maar die staat helemaal los van de rest van de baan. Afijn; het is iets om verder uit te zoeken.

Maandag 19 juni 2017. Ja....er is bijna een jaar voorbij gegaan dat de spoorbaan opgeborgen stond op zolder. Ik moest 'm kwijt van mijn bureau omdat het gewoon te veel ruimte innam, maar ik heb nu een prima plek gevonden in de logeerkamer van de kleinkinderen (fig. 22). Dus gisteren en vandaag druk bezig geweest om de baan daar te plaatsen en weer aan te sluiten. Alles rijdt weer. De basisplaat waarop de track is aangebracht is verlengd, zodat de gehele plaat precies past tussen de wanden van de nis in die logeerkamer. Op de verlenging van de plaat passen nu de beide trafo's. Het geheel ziet er al weer wat gelikter uit nu. Alleen de windmolen kan niet goed draaien omdat de wieken tegen de muren aankomen waar tussen de windmolen staat. De eerste keer dat ik weer een treintje liet rijden, ging dit wat moeizaam, waarschijnlijk door 'aanslag' op de rails. Nu, heel wat rondjes verder, is die aanslag weggereden en rijdt alles weer als vanouds. Dus nu is er weer tijd (en een beetje geld) om wat aan uitbreiding te gaan doen. Op de achterwand kan nu een mooie scenery plaat worden aangebracht. Wordt vervolgd dus.

Zondag 16 juli 2017. De windmolen draait weer nadat de bodemplaat van de windmolen wat is aangepast en dus komt die nu een paar millimeter van de muur af en dat is voldoende om 'm goed te laten draaien. Ook is er een scenery plaat besteld en geleverd door Faller. Het is een alpenlandschap geworden. Nu moet dat nog worden aangebracht; met behangerslijm lijkt me. Ook heb ik twee Trix locs ingeruild bij de Hootloods en een nieuwe NS loc gekocht van PICO die minder herrie maakt bij het rijden (zie fig. 23). Het pendellijntje in het midden van de track hapert af en toe omdat de wissel aan het linker einde van dat lijntje niet altijd omschakelt. Dat was trouwens al zo voordat ik de baan een jaartje had opgeborgen.

 

 

 

 

 

 

 

Opgelet: de nummering van de figuren staat onder het betreffende figuur!

Figuur 1: Hier boven het kersttafereel met het N-minispoorbaantje

Figuur 2: Boven: het uiteindelijke ontwerp van mijn N-baan, gemaakt met SCARM. Het past op een plaat van 121x61 cm. De rode tracks vormen het schaduwstation, de blauwe tracks vormen de pendelbaan, het gele stukje is een spoorwegovergang en bij het groene stukje in de blauwe pendelbaan moet een stationnetje komen. Zie ook figuur 16.

Figuur 3: De kale baan in 3D

Figuur 4: Hierboven de onderkant van de bodemplaat met de 32x41 mm balken waarop de bodemplaat rust en diepte geeft voor de bedrading en elektronica. In het midden zie je een distributiestrook waarop de snoertjes van de wissels zijn aangesloten en van daar af weer naar de schakelaars. Met een DYMO worden labels gemaakt om aan te geven wat de draadjes zijn. Op de onderplaat zit de ringleiding voor de 14 volt wisselspanning; op de zijkant van de steunbalken zit de ringleiding voor de 0-14 volt gelijkspanning.

Figuur 5: De baanbedding van grijs gritpapier, bewerkt met verdunde houtlijm zodat de grit niet loslaat. Het 'gritpapier' is vastgelijmd op de bodemplaat met houtlijm. Er tussenin een stukje van de groene grasmat. Niet perfect, maar het is een proefstukje. Tevens zie je de door een gaatje gevoerde snoertjes voor de gelijkspanning/rijspanning. Die draadjes gaan naar de ringleiding onder de bodemplaat op de steunbalken. Er zijn op dit moment twee rails met aansluitdraden; één op de binnenbaan en één op de buitenbaan. De aansluitdraden voor het tweede rail-stuk heb ik zelf aangebracht. Om niet in de war te raken heb ik de + op de buitenrails en de massa op de binnenrails aangesloten.

Figuur 6: De draadjes van de wissels ook keurig weggewerkt naar onder de bodemplaat.  Nou ja.... het had nog netter gekund, want het gaatje voor de draadjes kan natuurlijk ook onder het wisselmotortje worden geboord. Dan zie je helemaal geen draadjes! Op de elektrische wissels komen nog lampjes, maar die waren begin 2016 uitverkocht.

Figuur 7: Twee van de zeven wisselschakelaars op de linker onderhoek van de bodemplaat. De schakelaars kunnen aan elkaar worden geklikt zodat de massa-aansluiting gemeenschappelijk is. Er hoeft dan maar één massa-aansluiting naar de massadraad van de wisselspanning onder de bodemplaat.

Figuur 8. Bij het gebruik van een Mecktronics PB1-2 module die PB-1 als basis heeft, blijkt dat de L en R stukken elk minimaal 50 cm moeten zijn. Stel dat voor T ook 50 cm wordt gekozen, dan heb je al een baanbreedte nodig van 150cm. De mijne is 121 cm en die zijn niet volledig te gebruiken voor de pendelbaan.

Figuur 9. Hier staan ook nog Reed relais. Kunnen die gewoon onder de bodemplaat op de juiste plaats onder de rail worden geplaatst. Ze reageren op een magneetje onder de trein en dat magnetisch veld gaat vast door 12 mm multiplex heen? De baanbedding is te dun om het daar in te bouwen en gewoon tussen de rails staat wellicht niet zo fraai, alhoewel ze erg klein zijn.

Figuur 10. Maar dit is wat ik feitelijk wil. Ik heb een e-mailtje naar de helpdesk gestuurd. Er kwam al snel een antwoord op mijn vraag: er kan met kortere tracés worden gewerkt, maar dan is het afremmen en stoppen minder 'natuurlijk'. Het hangt af van de plaats waar de reed relais tussen de rails worden geplaatst en de instelling op de potmeter van de betreffende module.

Figuur 11. De tijdelijke oplossing voor het aansluiten en bedienen van de trafo. Een lang snoer door een gaatje in de steunbalk naar de trafo die op een overgebleven Lundia plank op een uitgeschoven lade van mijn bureau past. Het snoer is lang omdat ik de bodemplaat recht overeind wil/kan zetten om makkelijk bij de onderkant te kunnen komen. Dan hoeft de bodemplaat niet altijd ondersteboven te liggen, maar rechtop en dat kan soms ook handig zijn. NB: De bodemplaat kan dan wel makkelijk omvallen L.

Figuur 12. Het Feuerbach station bijna klaar. De bloembakken moeten nog worden 'gevuld'. Nog geen idee hoe dit pietepeuterig moet gebeuren met het zakje 'strooigoed' dat bij het bouwpakket zit.

Figuur 13. Aansluitingen pendelbaan. Het pendelbaantje in het midden is een proeftraject om te zien of de elektronica goed werkt. Hierna moet dit weer worden verwijderd, want de definitieve pendelbaan gaat anders lopen en er moet natuurlijk nog een baanbedding onder komen te liggen. Op de voorgrond de PZS-2 pendelbaanmodule.

 

 

Figuur 14: Een eerste filmpje om het prille begin vast te leggen. Wie weet wat het allemaal nog worden gaat.

Figuur 15: De wissels met de wissellampjes. Toch nog een heel gepriegel.

Figuur 16: Het aangepaste baanontwerp. Blauw is pendelbaan, rood is (klein) schaduwstation, geel is spoorwegovergang en licht groen is de plaats waar het station komt. Bij de eindstations van de pendelbaan komt scenery waarin tot uiting moet komen dat er geladen en gelost wordt.

Figuur 17. Aan het station zijn de wachtende passagiers toegevoegd en het lichtje brandt in het station.

Figuur 18. De baan compleet (voor deze fase). Aan de linker kant de complex met wissels voor het schaduwstation dat daar moet komen.

Figuur 19. Proefstukje grasmat op de onderplaat geplakt. Kijken hoe het opdroogt. Op het dubbele spoor voor het station - dat wordt bewerkstelligd door de 9168 en 9169 wissels - kan op één baanvak een trein worden gestopt, terwijl op het andere baanvak de trein kan blijven rijden. Hiervoor zijn de 'nietjes' uit de wissels gehaald zodat alleen spanning staat op door de wissel gekozen baanvak.

Figuur 20. Alle stukjes 'scenery' (grasveld) zijn nu binnen de baan aangebracht. Het geheel ziet er zo al weer een beetje beter uit. Op naar de volgende stap.

Figuur 21. Bosschages, lantaarnpalen, autootjes en een heuse windmolen zijn aan de scenery toegevoegd. De windmolen draait en de lantaarnpalen branden.

Figuur 22. De nieuwe plaats voor de modelspoorbaan: de logeerkamer van de kleinkinderen.

Figuur 23. De nieuwe NS loc!